CHĂM SÓC VÀ ĐIỀU TRỊ SAU ĐẶT STENT ĐỘNG MẠCH VÀNH

(20/07/2018)
CHĂM SÓC VÀ ĐIỀU TRỊ SAU ĐẶT STENT ĐỘNG MẠCH VÀNH
ThS BSCK2. HỒ VĂN PHƯỚC
Lời mở đầu
  • Bệnh mạch vành ngày càng thường gặp và là nguyên nhân tử vong hàng đầu.
  • Nong và đặt stent động mạch vành là biện pháp điều trị cần thiết, hiệu quả, ngày càng được áp dụng rộng rãi.
  • Chăm sóc và điều trị tốt sau đặt stent giúp phòng được biến chứng và giúp phục hồi nhanh chóng, hạn chế tái hẹp, tái nhập viện, tử vong…
Bệnh động mạch vành là gì?
Mạch máu nuôi dưỡng cho tim gọi là động mạch vành. Bệnh động mạch vành là bệnh lý gây nên do lòng động mạch vành bị hẹp không thể cung cấp đủ máu cho tim hoạt động. Nguyên nhân thường do xơ vữa động mạch. Biểu hiện chính đó là cơn đau thắt vùng ngực dữ dội, điện tim bất thường và có thể có tăng men tim.
 
2. Khi nào thì đặt stent? Thực hiện như thế nào?Stent (còn gọi là giá đỡ) thường là khung kim loại được xếp gọn bao bọc quả bóng ở bên trong.
  • Đặt stent khi nào?
Tắc hẹp lòng động mạch dưới 70 % nhưng mảng xơ vữa mềm rất dễ vỡ và hình thành cục máu đông. Hoặc tắc hẹp nhiều trên 70 % và ở những đoạn chính. Riêng thân chung động mạch vành trái hẹp 50% đã có chỉ định đặt stent.
  • Thực hiện đặt stent như thế nào?
Qua một vết chọc kim nhỏ ở cổ tay hoặc bẹn, bác sỹ đưa một ống thông nhỏ vào động mạch vành bị bệnh. Một dây kim loại nhỏ được luồn vào ống thông và qua chỗ bị tắc/ hẹp vào sâu trong lòng mạch vành. Hệ thống stent sẽ trượt lên dây kim loại đó vào đúng vị trí mạch bị bệnh. Bóng của stent được bơm lên để làm nở stent và áp sát mãng xơ vữa vào thành động mạch làm cho lòng mạch được rộng ra.

3. Chăm sóc vết mổ sau đặt stent mạch vành
  • Vị trí vết mổ thường ở bẹn hoặc ở tay
  • Sau phẫu thuật, vết mổ được băng chặt để cầm máu.
  • Ngày kế tiếp:  tháo và thay băng. Cách đơn giản nhất là làm ướt băng bằng nước ấm, băng sẽ tự rời ra.
  • Vết mổ có thể có máu đông màu đen, tím bầm xung quanh, có thể sưng, màu đỏ hồng:  rửa ít nhất 1 lần/ ngày bằng nước sạch và xà phòng, rửa nhẹ nhàng. Sau đó lau bằng bông và để khô thoáng.
  • Không dùng kem hoặc thuốc mỡ để bôi vào vị trí vết mổ và không mặc quần áo quá chật.
  • Hạn chế tắm bồn, nên tắm nhanh bằng vòi hoa sen.
4. Vận động sau khi đặt stent
  • Sau thủ thuật, người bệnh vẫn có thể hoạt động bình thường.
  • Đi lại nhẹ nhàng sau khoảng 2 ngày. Tránh vận động mạnh, ảnh hưởng đến vết mổ.
  • Tuần 1: có thể tập đi bộ trên mặt phẳng,  không nên lái xe, du lịch xa, đi xe đạp, khuân vác hoặc tham gia các hoạt động thể lực nặng.
  • Tuần 2:  tăng dần mức thể lực trong sự thoải mái cho phép, đi bộ xa hơn một chút nhưng không nên chạy bộ.
Với vết mổ ở tay
  • 24 giờ đầu: Không dùng tay nâng vật nặng.
  • 2 ngày sau: Không làm việc nặng nhọc, gắng sức. Không dùng các dụng cụ nguy hiểm như dao, cưa, các công cụ, máy móc…
  • Sau đó: Tăng dần mức độ hoạt động nếu khả năng phục hồi tốt.
Với vết mổ ở bẹn
  • 3 – 4 ngày đầu Hạn chế hoạt động vùng bụng để ngăn ngừa chảy máu.
  • Trong 5-7 ngày đầu:  Không nâng vật nặng, không làm việc nặng, vận động quá sức. Đi lên xuống cầu thang chậm rãi nếu thực sự cần thiết.
  • Sau 7 ngày: Tăng dần mức độ hoạt động nếu khả năng phục hồi tốt
Về lâu dài…
  • Hoạt động thể lực bình thường và chơi thể thao trong sự cho phép của bác sĩ.
  • Cách luyện tập được khuyến khích nhất: đi bộ ≥30 phút/ lần x 5 lần/ tuần.
  • Nếu đau ngực hoặc khó thở xuất hiện thì ngừng vận động ngay và nhanh chóng liên hệ với bác sĩ để được xử trí.
  • Kiểm soát căng thẳng, tạo môi trường sống thoải mái, lành mạnh.
Hoạt động tình dục ?
- Thông thường khi đi được bậc thang của 2 tầng lầu (khoảng 30 bậc) thì có thể “lâm trận” được.
- Tạo không khí ấm áp và thoải mái. Không “thể hiện” quá, giao vai trò chủ động cho đối tác trong những “lần trở lại” đầu tiên.
- Tránh dùng Viagra hoặc những thuốc tương tự khi đang dùng nitrat.
5. Chế độ ăn uống sau đặt stent mạch vành
  • Sau phẫu thuật nếu chán ăn thì nên chia nhiều bữa trong ngày.
  • Uống nhiều nước để giúp thải thuốc cản quang và ăn nhẹ để dễ đại tiện.
  • Tránh tất cả các loại đồ uống có cà phê và cồn và giảm lượng muối ăn.
  • Cấm hút thuốc lá và ngồi gần người hút thuốc lá.
  • Ăn nhiều trái cây tươi, rau quả nhiều màu sắc.
  • Giảm bánh kẹo, socola, bánh ngọt, bánh quy nhiều đường.
 
 
  • Hạn chế và chọn chất béo có lợi như cá, dầu thực vật,…; tránh chất béo bão hòa, chất béo trong thịt đỏ (thịt bò, thịt lợn), mỡ động vật, đồ ăn nhanh.
  • Chọn protein từ thịt nạc, cá, thịt gà bỏ da với lượng vừa phải.
  • Chọn sữa ít béo và các sản phẩm từ sữa ít béo như sữa chua
6. Thuốc điều trị
- Khi xuất viện, uống thuốc liên tục theo hướng dẫn của bác sỹ chuyên khoa.
- Cần khám định kỳ để điều chỉnh thuốc và tuân thủ thời gian dùng thuốc.
- Tuyệt đối không tự ý bỏ thuốc vì làm tăng nguy cơ tái hẹp stent và tăng tử vong.
- Kháng tiểu cầu kép: ticagrelor hoặc Clopidogrel + aspirin: dùng nghiêm ngặt trong 12 tháng sau đó xem xét dùng 1 loại kéo dài.
- Các thuốc khác sẽ dùng dài hạn : chẹn beta, statin, ức chế men chuyển/ ức chế thụ thể, nitrates...
----------
 
(Trong bài có sử dụng hình ảnh và tài liệu từ internet.)